Czy kupując farbę, zwracasz uwagę na nazwę koloru czy skład farby? Czy pigmenty mają dla Ciebie znaczenie? Jaki jest skład farb akwarelowych? Jakie oznaczenia mają etykiety na farbach akwarelowych i co one oznaczają? W tym wpisie postaram się przedstawić podstawowe informacje na temat farb akwarelowych.

Może zainteresują Cię też te wpisy:

Skład farb akwarelowych

Farby akwarelowe powstają przez zmieszanie pigmentów, spoiw oraz substancji zmiękczających (zwilżających). Właściwości farby zależą bezpośrednio od jakości rozrobionych ze spoiwami pigmentów oraz innych zastosowanych do jej wyrobu komponentów. O jakości i cenie farby decydują dwie cechy: stabilność (uzależniona od substancji pełniącej funkcję spoiwa, oznacza, że raz położona farba opiera się uszkodzeniom mechanicznym, jak spękania i łuszczenie się warstwy farby) i trwałość, czyli odporność na światło (nawiązująca do barwy, wiąże się ściśle z właściwościami zastosowanych pigmentów; kolor nie powinien ulegać zmianom ani blaknąć z upływem czasu).

Poniższa grafika przedstawia składniki znajdujące się w tubie farby akwarelowej. Nie każda farba akwarelowa ma takie składniki. Przedstawię tutaj takie, które mogą znaleźć się w farbie.

  • pigment – znajduje się we wszystkich farbach, stanowi podstawę farby, decyduje o jej barwie. Jakość dobranych pigmentów decyduje o wartości farby. Dobre farby zawierają w swoim składzie aż 50% samego pigmentu. Dzięki temu barwa zachowuje się nawet po rozcieńczeniu dużą ilością wody. Każdy pigment reaguje inaczej w kontakcie z wodą, każdy pigment ma również swoją cenę. Im lepsze pigmenty i im więcej pigmentu w składzie, tym droższe farby. Pigmenty, jak już pisałem, to podstawowy składnik farby i warto na nie zwracać szczególną uwagę. Niżej o pigmentach napiszę nieco więcej;
  • rozjaśniacz – przezroczyste lub „białe” kryształki które wzmacniają jasność i nasycenie koloru po wyschnięciu;
  • spoiwo – pigmenty rozrabia się ze spoiwami aż do osiągnięcia masy o gęstej, jednorodnej konsystencji, czyli farby. Podstawowym spoiwem akwareli jest naturalna oczyszczona guma arabska, rozpuszczalna w wodzie, dzięki czemu farba rozpływa się naturalnie i równomiernie po papierze;
  • substancja stabilizująca, zwilżająca – do spoiw dodaje się też glicerynę, działającą stabilizująco i zmiękczająco (zwilżająco). W tym samym celu niektórzy producenci, wzorując się na dawnych mistrzach, wzbogacają swe przepisy o niewielkie domieszki miodu (np. Sennalier);
  • wypełniacz, rozcieńczalnik – używany, aby zwiększyć objętość farby bez zauważalnych konsekwencji dla koloru. W tym celu używana jest na przykład dekstryna. Może niestety powodować pogorszenie jakości farby;
  • dodatki przemysłowe – w szczególności substancje dodawane w celu lepszego rozpraszania się cząsteczek oraz substancje zabezpieczające farbę przed rozwojem pleśni i bakterii;
  • woda – rozpuszcza wszystkie składniki, zawiesza je, pomaga przenosić na papier i wyparowuje, gdy spełni swoją rolę.

Pigmenty

To najważniejszy składnik farby i warto poświęcić mu więcej uwagi. Osobiście bardzo lubię czytać o pigmentach i zawsze zwracam na nie uwagę. Jak tylko pojawiają się słowa farba, albo kolor, albo akwarela, to od razu w głowie pojawia mi się pytanie jaki ma pigment? Dla mnie to równie fascynująca sprawa, jak samo malowanie. Surowiec do wyrobu pigmentu rozdrabnia się i mieli na drobny pył, bo im mniejsze są jego ziarna, tym łatwiej rozprowadzić farbę równomierną warstwą na podłożu.

Każdy pigment w kontakcie z wodą i papierowym podłożem reaguje w sobie tylko właściwy sposób. Należąca do grupy pigmentów ziemnych (mineralnych) sjena palona ma skłonność do zbijania się w grudki. Jej cząstki gromadzą się w zagłębieniach szorstkiej powierzchni papieru, dając efekt pasm intensywniejszej barwy. Błękitna ultramaryna ulega flokulacji (kłaczkowaniu). Zamiast rozpraszać się równomiernie, jej cząstki przyciągają się wzajemnie i tworzą skupienia, dając smugi i plamy o ciemniejszym tonie.

Różnym odcieniom żółcieni i czerwieni nadaje barwę ten sam, niezwykle odporny na działanie światła pigment – kadm. Ze względu na wysoką cenę żółcień i czerwień kadmową spotykamy tylko w farbach najwyższej jakości. Warto zwrócić tu uwagę na to, że kadmy są kryjące, a podstawową właściwością akwareli jest jej transparentność. Dlatego niektórzy producenci stworzyli transparentne odpowiedniki kadmów.

Pigmenty różnią się znacznie siłą barwienia. Oznacza to, że niektóre barwią papier jedynie powierzchownie, a więc można je łatwo z niego usunąć. Inne wnikają w podkład i pozostawiają na nim trwałe ślady. Niektóre pigmenty, np. Phthalo Blue, są tak mocne, że niemal natychmiast barwią plastikowe palety.

Istnieje grupa pigmentów naturalnie przezroczystych (transparentnych) oraz kryjących (do kryjących akwarel zaliczyć można m.in. błękit ceruleum czy żółcień neapolitańską).

Do czego nam wiedza o pigmentach

Tak naprawdę nazwy farb niewiele nam mówią. Mamy na przykład mnóstwo czerwonych farb, które jedni producenci nazywają tak, a inni inaczej. W rzeczywistości dochodzić może do sytuacji, że widzimy jakiś nowy kolor i go kupujemy, a okazać się może, że już taki mamy, ale inaczej się nazywa. Podam przykład: akwarele Winsor&Newton mają w swojej ofercie kolor Perylene Maroon, natomiast firma Schmincke Horadam ma w swojej ofercie kolor Deep Red. Tak naprawdę jedno i drugie to to samo. Skąd to wiadomo? Właśnie ze składu farby, a dokładniej z pigmentu. Obydwie te farby zawierają pigment PR179, czyli są to dokładnie te same kolory. Różnica może wynikać jedynie z innych składników dodanych do farby, które mogą zmienić nieco jej właściwości, ale kolor nadal jest ten sam. Deep Red jak podaje producent jest półtransparentny, Perylene Maroon – transparentny.

Trzeba jednak pamiętać, że choć w większości wypadków to się sprawdza, to nie zawsze tak jest. Dobrym przykładem jest pigment PV19. Jak podaje Bruce MacEvoy, na jego bazie powstało mnóstwo kolorów w dwóch grupach: grupie czerwonej (27 odcieni i 55 walorów) i grupie różowej (16 odcieni i 48 walorów). Zapewne znacie takie kolory jak Permanent Rose (W&N), Quinacridone Violet (DS) czy Permanent Magenta (W&N) – różne kolory, a mają ten sam pigment PV19.

Drugą sprawą jest liczba pigmentów w samej farbie. Moim zdaniem im mniej, tym lepiej. W skład farby może wchodzić jeden pigment lub więcej. Jeśli więcej – to tak jakbyśmy już zmieszali jakieś kolory. Jeśli jeden – to mamy jeden czysty pigment, jeden czysty kolor. Jak to działa na przykładach:

  • Indanthrene Blue (Winsor&Newton) składa się z jednego pigmentu oznaczonego jako PB60 (o oznaczeniach niżej)
  • Winsor Green (Blue Shade) (Winsor&Newton) składa się z jednego pigmentu oznaczonego jako PG7
  • Prussian Green (Schmincke Horadam) składa się z dwóch pigmentów oznaczonych jako PG7 i PB60

Jaki z tego wniosek? Po pierwsze Prussian Green składa się z dwóch pigmentów, które tworzą dwa osobne kolory, co oznacza w praktyce, że nie musimy kupować dodatkowo farby w kolorze Prussian Green, bo dokładnie taki kolor możemy zrobić mieszając Indanthrene Blue i Winsor Green. Mamy zatem oszczędność pieniędzy.

Inny przykład:

  • Sepia Brown Tone (Schmincke Horadam) składa się z pigmentów: PR166, PBr7, PBk9
  • Hooker’s Green (Schmincke Horadam) składa się z pigmentów: PB15:3, PG7, PY42
  • Quinacridone Gold (Winsor&Newton) składa się z pigmentów: PR206, PV19, PY150

Jak widać w skład tych kolorów wchodzą po trzy pigmenty. Gdybyśmy chcieli je ze sobą zmieszać, tak naprawdę mieszamy aż 9 pigmentów, czyli aż dziewięć różnych kolorów (a nie jak myślimy 3). Powstała mieszanina nie będzie na pewno tak czysta, jakby powstała jedynie z faktycznych innych 3 kolorów (jakichś odpowiedników), składających się tylko z jednego pigmentu. Innymi słowy – im więcej pigmentów, tym brudniejszy kolor, im mniej, tym czystszy.

Czasem jestem pytany o to, jak udaje mi się uzyskiwać takie czyste kolory w moich pracach. Właśnie jednym ze sposobów na ich uzyskanie jest to, że staram się używać farb jednopigmentowych i transparentnych.

Oznaczenia na etykietach

Farby powinny mieć oznaczenia po to, żeby potencjalny klient mógł sobie sprawdzić nie tylko skład, ale i inne właściwości. Jeśli na tubce, czy kostce nie ma oznaczeń, możemy poszukać katalogu producenta, który powinien te informacje zamieścić.

Pigmenty

Pigmenty mają swoje skróty, składające się z liter i cyfr. Litery to skróty od nazw angielskich, cyfry to numery pigmentów. I tak mamy:

  • PW – pigment white – pigment biały
  • PY – pigment yellow – pigment żółty
  • PO – pigment orange – pigment pomarańczowy
  • PR – pigment red – pigment czerwony
  • PV – pigment violet – pigment fioletowy
  • PB – pigment blue – pigment niebieski
  • PG – pigment green – pigment zielony
  • PBr – pigment brown – pigment brązowy
  • PBk – pigment black – pigment czarny

Na przykład w skład koloru Prussian Green (Schmincke Horadam) wchodzą dwa pigmenty: PG7 i PB60, czyli pigment zielony i niebieski.

Transparentność i krycie

Do tego oznaczenia używa się kwadratu, który może przyjąć cztery formy:

  • kwadrat pusty – farba transparentna;
  • kwadrat z kreską po przekątnej – farba półtransparentna;
  • kwadrat z zamalowaną połową po przekątnej – farba półkryjąca;
  • kwadrat zamalowany – farba kryjąca.

Odporność na światło (trwałość)

W tym celu niektórzy producenci używają gwiazdek (np. Schmincke Horadam). Ich ilość mieści się w granicach 1-5:

  • 5 gwiazdek – ekstremalna odporność;
  • 4 gwiazdki – dobra odporność;
  • 3 gwiazdki – średnia odporność;
  • 2 gwiazdki – ograniczona odporność;
  • 1 gwiazdka – mała odporność.

Inni stosują inne oznaczenia, np. Winsor&Newton oznaczając permanence (trwałość) używa oznaczeń literowych:

  • AA – ekstremalna trwałość;
  • A – dobra trwałość;
  • B – umiarkowana trwałość;
  • C – fugitive, „kolor uciekający”, mała trwałość koloru.

Na tubkach jednak widnieją napisy, np. lightfastness I. Oznaczenia te przyjęte są przez ASTM (The American Society for Testing and Materials). Kolor może być zatem oznaczony w granicach I-V, przy czym I i II oznaczają farby ekstremalnie odporne na światło, przeznaczone do profesjonalnego użytku.

Siła barwienia

Oznaczenie to odnosi się do siły z jaką farba barwi papier. Tutaj wyróżnić można 3 kategorie oznaczone trójkątami:

  • trójkąt pusty – farba niebarwiąca (łatwo ją z papieru „podnieść”);
  • trójkąt zamalowany w połowie – farba półbarwiąca;
  • trójkąt zamalowany – farba barwiąca.

W katalogach producentów można też znaleźć inne oznaczenia. Na przykład, co może się czasem przydać, kolory oznaczone literką G oznaczają kolory które ulegają granulacji, czyli zbijają się na papierze tworząc interesujące efekty, ale nie zawsze chcemy uzyskać efekt granulacji, a czasem wręcz może to zepsuć obraz, dlatego warto wiedzieć, które kolory granulują.

Winsor&Newton na tubkach oznaczają także Serie, które odnoszą się mniej więcej do ceny farby. Seria 1 to farby najtańsze, seria 4 to farby najdroższe. Numer serii, a tym samym ceny, zdeterminowany jest głównie kosztami pigmentów.

Poniżej przedstawiam przykłady oznaczeń na tubkach.

oznaczenia1

oznaczenia2

oznaczenia3

oznaczenia4

Spodobał Ci się wpis? Udostępnij innym! Dziękuję! Share on FacebookPin on PinterestShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn